Dieta bezlaktozowa i bezglutenowa nie są rutynowo zalecane wszystkim pacjentom z mukowiscydozą, ale w określonych przypadkach mogą być konieczne — zależnie od indywidualnych wskazań medycznych, objawów oraz rozpoznanych schorzeń współistniejących.
Dieta bezlaktozowa w mukowiscydozie
Dieta bezlaktozowa, czyli eliminująca cukier mleczny (laktozę), bywa wskazana w sytuacjach, gdy dochodzi do wtórnej nietolerancji laktozy. Może ona wystąpić u niektórych pacjentów z mukowiscydozą, szczególnie tych z nawracającymi biegunkami, zaburzeniami trawienia i wchłaniania lub po epizodach infekcyjnych jelit. Przyczyną nietolerancji może być uszkodzenie kosmków jelitowych, w wyniku czego dochodzi do zmniejszenia aktywności enzymu laktazy. W takich przypadkach tymczasowe lub trwałe wykluczenie laktozy z diety może przynieść ulgę i poprawę stanu odżywienia. Jednak nie ma potrzeby wprowadzania tej diety profilaktycznie, jeśli nie ma potwierdzonej nietolerancji.
Dieta bezglutenowa a mukowiscydoza
Dieta bezglutenowa również nie jest standardem w leczeniu mukowiscydozy. Nie istnieją dowody na to, że gluten jako taki pogarsza stan zdrowia pacjentów z CF. Jednakże warto podkreślić, że u niektórych pacjentów może współwystępować celiakia (choroba trzewna), która wymaga bezwzględnego wykluczenia glutenu z diety. Ponieważ objawy celiakii mogą się pokrywać z objawami mukowiscydozy — takie jak biegunki tłuszczowe, bóle brzucha, zahamowanie przyrostu masy ciała — konieczna jest uważna diagnostyka różnicowa. W razie wątpliwości lekarz może zlecić badania serologiczne i, w razie potrzeby, biopsję jelita cienkiego.
Warto zaznaczyć, że niektórzy pacjenci lub ich rodzice decydują się na wprowadzenie diety bezglutenowej lub bezlaktozowej z własnej inicjatywy, kierując się informacjami z internetu lub z doświadczeń innych rodzin. Jednak takie zmiany w diecie powinny być wprowadzane wyłącznie po konsultacji z lekarzem i dietetykiem, ponieważ niepotrzebne ograniczenia mogą prowadzić do niedoborów składników odżywczych, szczególnie w przypadku dzieci i młodzieży z CF, które mają zwiększone zapotrzebowanie kaloryczne i odżywcze.
Diety eliminacyjne nie są domyślnie zalecane pacjentom z mukowiscydozą. Wprowadza się je wyłącznie na podstawie udokumentowanej nietolerancji laktozy lub rozpoznanej celiakii. W pozostałych przypadkach dieta powinna być bogatoenergetyczna, dobrze zbilansowana i uwzględniająca zwiększone zapotrzebowanie na białko, tłuszcz, witaminy i sole mineralne, a także konieczność suplementacji enzymów trzustkowych.