Dziecko chore na mukowiscydozę nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do szczepień ochronnych, w tym również szczepień żywymi atenuowanymi szczepionkami (np. przeciwko odrze, śwince, różyczce – MMR, ospie wietrznej, rotawirusom). Jednak decyzja o ich podaniu powinna być zawsze podejmowana indywidualnie przez lekarza prowadzącego – w kontekście aktualnego stanu zdrowia dziecka, ewentualnych powikłań choroby oraz innych czynników ryzyka.
Stan układu odpornościowego a mukowiscydoza
Mukowiscydoza nie jest pierwotnym niedoborem odporności. Osoby chore mają zazwyczaj prawidłową liczbę i funkcję limfocytów T i B, co oznacza, że ich układ odpornościowy w zakresie odpowiedzi humoralnej i komórkowej jest zdolny do skutecznej reakcji poszczepiennej. Natomiast przewlekłe infekcje płucne, stany zapalne, niedożywienie czy leczenie immunosupresyjne (np. po przeszczepie płuc) mogą wtórnie wpływać na odporność, obniżając jej efektywność.
W większości przypadków dzieci z mukowiscydozą przechodzą kalendarz szczepień ochronnych zgodnie z ogólnopolskimi wytycznymi. Szczepienia są wręcz zalecane, ponieważ zakażenia wirusowe, jak odra czy ospa, mogą prowadzić u tych dzieci do ciężkich powikłań ze strony układu oddechowego.
Szczepienia żywe a CF – aspekty praktyczne
Żywe szczepionki są przeciwwskazane jedynie u dzieci z ciężkimi niedoborami odporności – np. zespołem SCID czy w przebiegu intensywnej immunosupresji. W mukowiscydozie jedynymi sytuacjami, które mogą stanowić względne przeciwwskazania do podania szczepień żywych, są:
- zaostrzenie choroby z wysoką gorączką i ogólnym pogorszeniem stanu zdrowia – wówczas szczepienie należy odroczyć;
- stosowanie wysokich dawek steroidów ogólnoustrojowych – lekarz oceni, czy aktualna terapia nie osłabia odporności na tyle, by zwiększyć ryzyko powikłań poszczepiennych;
- przeszczepienie narządu – po transplantacji płuc pacjenci są na leczeniu immunosupresyjnym i wtedy żywe szczepionki są przeciwwskazane.
Zalecenia szczególne dla dzieci z mukowiscydozą
Dzieci chore na mukowiscydozę powinny być objęte rozszerzonym programem szczepień. Wskazane są m.in.:
- coroczne szczepienie przeciw grypie (szczepionką inaktywowaną),
- szczepienie przeciw pneumokokom (zarówno 13-walentną szczepionką skoniugowaną jak i 23-walentną polisacharydową),
- szczepienie przeciwko COVID-19,
- szczepienie przeciwko ospie wietrznej – w przypadku braku wcześniejszego zachorowania,
- szczepienie MMR – zgodnie z kalendarzem szczepień.
Szczepienia są nie tylko bezpieczne, ale i chronią dziecko przed chorobami, które w przebiegu mukowiscydozy mogą mieć cięższy, a czasem nawet zagrażający życiu przebieg.
Dziecko z mukowiscydozą zasadniczo nie powinno unikać szczepień żywych. Wręcz przeciwnie – szczepienia ochronne są ważnym elementem profilaktyki w tej grupie pacjentów. Ostateczną decyzję o szczepieniu powinien każdorazowo podejmować lekarz, biorąc pod uwagę stan zdrowia dziecka i indywidualne okoliczności medyczne.