Mukowiscydoza (CF) ma istotny wpływ na zatoki przynosowe, a przewlekłe zapalenie zatok przynosowych jest bardzo częstym i znaczącym problemem u pacjentów z tą chorobą.
Wpływ mukowiscydozy na zatoki przynosowe
Mukowiscydoza prowadzi do zaburzeń funkcji kanału CFTR, który odgrywa kluczową rolę w regulacji transportu jonów chlorkowych i wody w komórkach nabłonkowych. Te zaburzenia powodują odwodnienie wydzieliny śluzowej w obrębie zatok, jej zwiększoną lepkość oraz upośledzenie oczyszczania śluzowo-rzęskowego. W konsekwencji dochodzi do zastoju wydzieliny, kolonizacji bakteryjnej i rozwoju stanu zapalnego. Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych jest więc jednym z typowych objawów mukowiscydozy, obok zmian oskrzelowo-płucnych i niewydolności trzustki.
Zmiany w obrębie zatok są często bezobjawowe lub dają niespecyficzne objawy, takie jak uczucie zatkanego nosa, wyciek śluzowo-ropny, ból głowy lub twarzy, upośledzenie węchu. W badaniach obrazowych, takich jak tomografia komputerowa, często stwierdza się znaczne zmiany – pogrubienie błony śluzowej, torbiele zatok, a niekiedy całkowite zamknięcie ujść zatok, bez wyraźnej korelacji z nasileniem objawów subiektywnych.
Przewlekłe zapalenie zatok – częstość i znaczenie kliniczne
Przewlekłe zapalenie zatok występuje u znacznego odsetka pacjentów z mukowiscydozą, a niektóre źródła wskazują, że niemal wszyscy dorośli pacjenci z CF mają radiologiczne cechy zajęcia zatok przynosowych. Dodatkowo, około 10–50% pacjentów może mieć obecne polipy nosa, które są objawem przewlekłego procesu zapalnego i dodatkowo utrudniają odpływ wydzieliny.
Zapalenie zatok, choć może być mniej dokuczliwe niż objawy płucne, wpływa negatywnie na jakość życia chorych. Może również pełnić rolę „rezerwuaru” bakterii, które następnie kolonizują dolne drogi oddechowe. Szczególnie niebezpieczne są przewlekłe zakażenia Pseudomonas aeruginosa lub Staphylococcus aureus, które mogą przenosić się z zatok do płuc, powodując zaostrzenia i przyspieszając progresję choroby oskrzelowo-płucnej.
Leczenie i opieka otorynolaryngologiczna
Leczenie przewlekłego zapalenia zatok u chorych na mukowiscydozę obejmuje terapię miejscową (irygacje nosa roztworem soli hipertonicznej, glikokortykosteroidy donosowe, antybiotyki miejscowe), a w przypadku polipów – również leki systemowe i leczenie chirurgiczne (np. FESS – funkcjonalna endoskopowa chirurgia zatok). Zespół interdyscyplinarny powinien obejmować otorynolaryngologa z doświadczeniem w leczeniu pacjentów z CF.
Mukowiscydoza bardzo często prowadzi do przewlekłego zapalenia zatok przynosowych, co wynika z gęstej, lepkiej wydzieliny, upośledzonego oczyszczania rzęskowego i przewlekłego stanu zapalnego. Jest to powikłanie występujące często, często bagatelizowane, ale mające realny wpływ na jakość życia i przebieg choroby. Powinno być aktywnie monitorowane i leczone w ramach kompleksowej opieki nad chorym na CF.