Osoby chore na mukowiscydozę (CF, cystic fibrosis) wymagają codziennej, starannie dobranej suplementacji witaminowej i mineralnej, ze względu na zaburzenia trawienia, wchłaniania oraz zwiększone zapotrzebowanie organizmu. Suplementacja musi być dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta i modyfikowana w oparciu o badania laboratoryjne.
Kluczowe suplementy u chorych na CF
- Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach: A, D, E, K
U pacjentów z CF z niewydolnością trzustki dochodzi do zaburzeń wchłaniania tłuszczów, co prowadzi do niedoboru witamin A, D, E i K.
- Witamina A – ważna dla wzroku, układu odpornościowego, skóry i błon śluzowych. Jej niedobór może prowadzić do kurzej ślepoty, suchości skóry i błon.
- Witamina D – kluczowa dla gospodarki wapniowo-fosforanowej, odporności i funkcji mięśni. Niedobór zwiększa ryzyko osteoporozy i infekcji.
- Witamina E – silny antyoksydant, chroni błony komórkowe przed stresem oksydacyjnym. Jej niedobór może prowadzić do niedokrwistości hemolitycznej, zaburzeń neurologicznych.
- Witamina K – niezbędna dla krzepnięcia krwi i metabolizmu kości. Jej niedobór zwiększa ryzyko krwawień i osteopenii.
Zalecana jest suplementacja kompleksowa preparatami specjalistycznymi dla CF, np. Cystisorb, ADEK-CF, Vitamax CF, AquADEKs, DEKAs Plus, które zawierają odpowiednie proporcje i formy witamin o zwiększonej biodostępności.
- Sól (chlorek sodu)
Pacjenci z CF tracą znaczne ilości soli przez pot – nawet 3–4 razy więcej niż osoby zdrowe. Może to prowadzić do hiponatremii i odwodnienia, zwłaszcza podczas upałów lub wysiłku fizycznego.
- Zalecana suplementacja sodu: indywidualnie, zwykle od 1 do 5 g soli dziennie, w postaci kapsułek, tabletek (np. Slow Sodium) lub dosalania pokarmów.
- W okresach wysokiej temperatury otoczenia lub gorączki, dawki te należy zwiększyć.
- Wapń i witamina D
Chorzy na CF są narażeni na osteopenię i osteoporozę, wynikające z:
- zaburzonego wchłaniania witaminy D,
- przewlekłego stanu zapalnego,
- stosowania glikokortykosteroidów,
- zmniejszonej aktywności fizycznej.
- Zalecana suplementacja wapnia: 1000–1500 mg/dobę (z dietą i suplementami).
- Witamina D: często dawki terapeutyczne (2000–4000 IU/dobę), w oparciu o poziom 25(OH)D w surowicy.
- Żelazo
Niedokrwistość z niedoboru żelaza może występować w przebiegu CF, szczególnie przy częstych infekcjach, stanach zapalnych i przewlekłym krwiopluciu.
- Suplementacja: tylko po potwierdzeniu niedoboru (parametry: ferrytyna, żelazo, transferyna, CRP).
- Preparaty: doustne (np. fumaran żelaza) lub dożylne w trudnych przypadkach.
- Cynk
Cynk wspomaga odporność, gojenie ran, rozwój i funkcje neurologiczne. U chorych na CF może występować jego niedobór.
- Zalecenia: 1–2 mg/kg m.c./dobę, szczególnie w okresach infekcji i słabego przyrostu masy ciała.
- Magnez
Magnez może być tracony z potem, a jego niedobór pogłębia hipokalcemię i zwiększa ryzyko skurczów mięśni i arytmii.
- Suplementacja: 200–400 mg/dobę w postaci organicznej (cytrynian, mleczan, glicynian).
- Kwasy tłuszczowe omega-3
Mają działanie przeciwzapalne, wspomagają pracę płuc i mogą spowalniać rozwój zmian oskrzelowo-rozstrzeniowych.
- Zalecenia: 1000–2000 mg EPA+DHA/dobę. Dostępne jako tran, kapsułki z olejem rybim lub algowym.
- Probiotyki
Dysbioza jelitowa i antybiotykoterapia przewlekła sprzyjają problemom żołądkowo-jelitowym i ryzyku zakażenia Clostridioides difficile.
- Preparaty probiotyczne: z szczepami Lactobacillus rhamnosus GG, Saccharomyces boulardii.
Uwagi dotyczące stosowania
- Suplementacja powinna być prowadzona pod kontrolą lekarza, z regularną oceną poziomów witamin i minerałów.
- U dzieci i młodzieży konieczna jest ścisła współpraca z zespołem dietetyczno-lekarskim.
- Niektóre preparaty są refundowane w ramach programów lekowych lub na zlecenie specjalistów.