Zbyt mała dawka enzymów trzustkowych u osoby chorej na mukowiscydozę prowadzi do niepełnego trawienia i wchłaniania składników odżywczych, szczególnie tłuszczów. Objawy tego stanu są często bardzo charakterystyczne i możliwe do zaobserwowania w codziennym życiu, zwłaszcza w wyglądzie stolców i w parametrach odżywienia pacjenta.
Najczęstsze objawy niedostatecznej dawki enzymów trzustkowych
- Zmiany w stolcu – tłuszczowe, cuchnące stolce
Niedobór enzymów prowadzi do tzw. biegunki tłuszczowej – steatorrhei, czyli wydalania tłuszczu z kałem. Objawia się to:
- tłustymi, połyskliwymi stolcami, które „pływają” w muszli klozetowej i trudno się spłukują,
- bardzo nieprzyjemnym, zjełczałym lub słodko-gorzkim zapachem,
- większą objętością stolca – masywne, obfite stolce mimo niewielkich porcji jedzenia,
- widocznymi resztkami niestrawionego jedzenia – np. fragmentami warzyw, mięsa, tłuszczu,
- zwiększoną częstością wypróżnień, czasem z tendencją do biegunek (choć nie zawsze obecne są biegunki wodniste).
- Utrata masy ciała lub brak przyrostu masy mimo prawidłowego apetytu
To jeden z pierwszych sygnałów alarmowych, szczególnie u dzieci. Występuje:
- zahamowanie wzrostu i niedobór masy ciała, mimo zwiększonego łaknienia i spożycia pokarmów,
- utrzymywanie się niedożywienia pomimo stosowania odpowiednio kalorycznej diety,
- u niemowląt: brak przyrostu obwodu głowy i ogólny spadek tempa rozwoju.
- Wzdęcia, gazy, bóle brzucha
Brak trawienia tłuszczów i białek prowadzi do ich fermentacji i gnicia w jelitach, czego skutkiem są:
- wzdęcia i przelewania w brzuchu,
- gazotwórczość i uczucie ciężkości po jedzeniu,
- kolkowe bóle brzucha, szczególnie po posiłkach bogatych w tłuszcz,
- u dzieci – płaczliwość, drażliwość, problemy ze snem.
- Niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K)
Niedostateczne wchłanianie tłuszczu przekłada się bezpośrednio na braki witamin A, D, E i K, co może skutkować:
- krwawieniem z dziąseł (wit. K),
- kurzą ślepotą, suchością spojówek (wit. A),
- osłabieniem mięśni i mrowieniem kończyn (wit. E),
- krzywicą, obniżoną mineralizacją kości (wit. D).
Dlaczego ważna jest obserwacja objawów stolcowych i masy ciała?
W codziennej praktyce klinicznej to właśnie obserwacja wyglądu stolca i monitorowanie wzrostu lub masy ciała są najczulszymi i najbardziej dostępnymi narzędziami do oceny skuteczności dawki enzymów trzustkowych. Nawet najlepszy preparat (np. Kreon) może działać nieskutecznie, jeśli jest podawany w zbyt małej dawce lub w nieprawidłowy sposób (np. za późno względem posiłku, lub bez równomiernego rozdzielenia przy długim posiłku).
Co zrobić, gdy występują powyższe objawy?
- Skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, który może zalecić:
- zwiększenie dawki enzymu (np. liczby kapsułek do posiłku),
- modyfikację sposobu podawania – dzielenie kapsułek między posiłki, wcześniejsze podanie itp.,
- ocenę zawartości tłuszczu w diecie i ewentualne dostosowanie.
W razie potrzeby wykonuje się dodatkowe badania: poziomy witamin ADEK, tłuszcz w kale, elastaza, a także prowadzi dzienniczki stolców.